Ένας υπέροχος άνθρωπος, ένας λαμπρός επιστήμονας

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Βοϊράνη, τεύχος 31, έτος 1996

Γέννημα θρέμμα του χωριού μας έσβησε στα 45 του χρόνια.

Ήταν βαρύ το πρωινό της 21ης Νοεμβρίου 1996, για όσους γνώριζαν τον Θανάση Παπαζώτο και μάθαιναν το θλιβερό άγγελμα της τελικής πτώσης του στην άνιση μάχη με το θάνατο που έδινε με ξεχωριστή στωικότητα και δύναμη τα τελευταία χρόνια. Οι δικοί του άνθρωποι στο χωριό, οι φίλοι του, όσοι είχαν την τύχη να τον γνωρίσουν και κυρίως ο επιστημονικός κόσμος της μεγάλης του αγάπης, της αρχαιολογίας, δεν μπορούν να πιστέψουν ότι αυτό το παθιασμένο για ζωή παλληκάρι, το πάντα γελαστό και αισιόδοξο, ο υπέροχος άνθρωπος και λαμπρός επιστήμονας, που ανέδειξε όσο λίγοι την επιστήμη του και βραβεύτηκε απ' την Ακαδημία Αθηνών για το έργο του, δεν θα μας χαρίζει πια το χαμόγελό του, την ανθρωπιά του, την αειφόρο πνευματική του δημιουργία.
«Έφυγε ένας θησαυρός» έγραφε μεταξύ των άλλων η «Ελευθεροτυπία», «ένας πρόωρος θάνατος στέρησε τη βυζαντινή αρχαιολογία από ένα λαμπρό και ταλαντούχο επιστήμονα και γνώστη της τέχνης» έγραψαν μεταξύ των άλλων τα «ΝΕΑ».

Ο δε Υπουργός Πολιτισμού Ευάγγελος Βενιζέλος, με το άγγελμα του θανάτου του δήλωσε ότι «Ο Θανάσης Παπαζώτος, βυζαντινολόγος της νεότερης γενιάς, εργάστηκε με ξεχωριστό πάθος για την προστασία και προβολή των βυζαντινών μνημείων της Μακεδονίας και πλούτισε την ελληνική βιβλιογραφία για τη βυζαντινή τέχνη με αριθμό βιβλίων και μελετών, αντιστρόφως ανάλογο προς το σύντομο βίο του. Ο πρόωρος θάνατός του στερεί το τόπο από ένα εξαίρετο στέλεχος, αλλά και τη Μακεδονία από έναν άξιο μελετητή της».

Η «Βοϊράνη» και ολόκληρο το χωριό συμμετέχει στο βαρύ πένθος της οικογένειάς του και σαν μια μικρή ένδειξη αναγνώρισης της ξεχωριστής προσωπικότητάς του, που τιμά την γενέτειρά του, αφιερώνει στη μνήμη του ελάχιστο από το χώρο της, ικανό όμως για τον σεμνό Θανάση, να χαμογελάσει με ικανοποίηση από κει ψηλά που μας βλέπει....

Θεωρήσαμε ότι ο άνθρωπος που θα μπορούσε καλύτερα από τον καθένα να σκιαγραφήσει την πολύπλευρη προσωπικότητα του Θανάση, ήταν η γυναίκα με την οποία μοιράστηκε τα τελευταία δέκα χρόνια της ζωής του, η Ιόλη Βιγγοπούλου, που του χάρισε έναν υπέροχο γιο, τον εξάχρονο Ρωμανό, και έζησε από κοντά το μεγαλείο της ψυχής του, την πνευματική του δημιουργία και το ατελείωτο δράμα της μάχης με τον θάνατο.

Ας αφήσουμε λοιπόν την Ιόλη Βιγγοπούλου μέσα από τον άφατο πόνο της να ξεδιπλώσει την πολυσχιδή προσωπικότητα του πολυαγαπημένου της:

Ο Θανάσης γεννήθηκε το 1951 στον Άγιο Αθανάσιο Δράμας. Αποφοίτησε από το Ιστορικό και Αρχαιολογικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το 1975 και από τη χρονιά εκείνη άρχισε να εργάζεται στην Αρχαιολογική Υπηρεσία. Διέκοψε για δύο χρόνια (1977 - 1979) για να εκπληρώσει τις στρατιωτικές του υποχρεώσεις και, από το 1979 μέχρι το 1984 συνέχισε την εργασία του στην 9η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων στη Θεσσαλονίκη σε σωστικές κυρίως ανασκαφές και αναστηλώσεις μνημείων. Από τους πρωτεργάτες της ανάδειξης του Λευκού Πύργου σε προσωρινό Βυζαντινό Μουσείο της πόλης, πίστεψε στις δυνατότητες που πρόσφερε η συμπρωτεύουσα για τις βυζαντινές σπουδές.

Αλλά εάν η Θεσσαλονίκη ήταν η πρώτη πόλη για την οποία εργάστηκε, η Δυτική Μακεδονία και ειδικά η Βέροια, στη οποία μετατίθεται το 1984 αρχικά σαν επιμελητής και αργότερα σαν προϊστάμενος, τον απασχόλησαν συστηματικά. Δεκάδες είναι οι μελέτες του και οι οδοιπορίες του στην περιοχή αυτή για την καταγραφή και μελέτη αρχιτεκτονικών μνημείων, τοιχογραφιών, εικόνων κλπ. Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι η Βέροια και τα μνημεία της έγιναν γνωστά στη διεθνή επιστημονική κοινότητα κυρίως χάρη στις έρευνες του. Δεν είναι ίσως τυχαίο ότι η Διδακτορική του Διατριβή που υποβλήθηκε στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης και εκδόθηκε από το ΤΑΠ (Δημοσιεύματα Αρχαιολογικού Δελτίου αρ. 54), αφορά την πόλη και τα μνημεία της Βέροιας (11ος -18ος αι.). Το έργο αυτό βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών (1995). Για την προσφορά του αυτή ο Δήμος Βέροιας τον ανέδειξε σε Επίτιμο Δημότη της πόλης. Εξ' άλλου το δεύτερο βιβλίο που ετοίμασε και εκδόθηκε από τις Εκδόσεις Ακρίτας (1995) με την χορηγία του Ιδρύματος Κωνσταντίνου και Έμμας Δοξιάδη αναφέρεται αποκλειστικά στις βυζαντινές εικόνες της Βέροιας.

Η αγάπη του για το Βυζάντιο, η συναίσθηση του μέτρου σε συνδυασμό και με την άριστη επιστημονική του κατάρτιση και το έμφυτο καλλιτεχνικό του αισθητήριο απέφεραν τους καρπούς του από πολύ νωρίς με τη δημοσίευση περισσοτέρων από εξήντα άρθρων στα πιο έγκυρα επιστημονικά περιοδικά. Βαθύς γνώστης των προβλημάτων της βυζαντινής ζωγραφικής δεν ενδιαφέρθηκε μόνο γι αυτήν. Το εύρος των ενδιαφερόντων του από ιστορικο-φιλολογικά θέματα σε τοπογραφικά, ερμηνευτικά και αρχαιολογικά προβλήματα, από αρχιτεκτονική σε επιγραφική, και από γλυπτική σε ζωγραφική, υποδηλώνουν τη αγάπη και την επιστημονική ευσυνειδησία με την οποία αφοσιώθηκε σε αυτά. Άλλα τρία έργα του δεν πρόλαβε ο ίδιος να τα δει δημοσιευμένα.

Οι δραστηριότητές του ήταν ατέλειωτες. Ανασκαφές στους Φιλίππους, τη Θεσσαλονίκη, την Πιερία τα Στεφανινά Μακεδονίας και το Αργος Ορεστικό (1988 - 1991). Αναστηλώσεις σε Θεσσαλονίκη, Καστοριά, νομό Κοζάνης και Πρέσπες. Πρωτεργάτης της Προγραμματικής Σύμβασης της Καστοριάς το 1988 και του Βυζαντινού τμήματος του Μουσείου Φλωρίνης αφιερωμένου στις Πρέσπες. Συμμετοχή σε διεθνή Συνέδρια και Συμπόσια, προσκλήθηκε και διετέλεσε επισκέπτης Ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Illinois - ΗΠΑ, έδωσε διαλέξεις σε Πολιτιστικά Ιδρύματα, Πανεπιστήμια (Αθηνών, Princeton, Illinois), και υπήρξε επιστημονικός σύμβουλος και υπεύθυνος έρευνας και κειμένων σε «ντοκιμαντέρ» της ΕΤ, EOT ΚΑΙ ΕΤΕ («Λυκία», «Μακεδονία», κλπ.)

Το 1992 μετατίθεται στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών, όπου δυστυχώς δεν μπορεί πλέον να προσφέρει με άνεση τις υπηρεσίες του. Η επάρατος νόσος που εκδηλώθηκε από τότε και διήρκησε τέσσερα χρόνια, δεν του επέτρεψε την απόλυτη ελευθερία κινήσεων που θα ήθελε ώστε να επιτελέσει το έργο του με την υπευθυνότητα που τον διέκρινε. Ωστόσο, ακόμα και την περίοδο αυτή κατόρθωσε να υποστηρίξει τη Διδακτορική του Διατριβή, να συγγράψει το δεύτερό του βιβλίο για τη Βέροια (Βυζαντινές Εικόνες της Βέροιας), να ετοιμάσει και να δημοσιεύσει πλήθος άρθρων και να έχει ήδη έτοιμο το υλικό για άλλα δύο βιβλία (Μακεδονικά Αποσημειώματα, περί Αδριανουπόλεως, Μονή Ακαπνίου).

Από τις σημαντικότερες προσφορές του όμως υπήρξε η κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας του στη Βέροια, εύρεση και διάσωση, πολλές φορές υπό αντίξοες συνθήκες, περισσοτέρων από 370 βυζαντινών και μεταβυζαντινών εικόνων και η κατάθεση και φύλαξή τους στην εκεί Συλλογή. Ουσιαστικά «ίδρυσε» το Βυζαντινό Μουσείο στη Βέροια, αφού πριν από αυτόν οι εικόνες της Συλλογής αριθμούσαν τις 140 και μετά από αυτόν προστέθηκε μόνον μία δεκάδα και αυτό κατόπιν υποδείξεώς του.

Μία άλλη προσφορά του που δεν πρέπει να παραληφθεί είναι ο εντοπισμός από μέρους του κλεμμένων και φυγαδευμένων από την Ελλάδα εικόνων. Απλό παράδειγμα -όχι το μοναδικό- οι εικόνες του τέμπλου του Αγίου Προκοπίου Βεροίας.

Ο Θανάσης Παπαζώτος αγροτικής προελεύσεως και χωρίς από την αρχή οι συνθήκες να τον έχουν ευνοήσει, παρά το νεαρό της ηλικίας του, έχει προσφέρει στην Ελλάδα αλλά και στη διεθνή επιστημονική κοινότητα τα μέγιστα. Η βαθειά επιστημονική γνώση του αντικειμένου του, η συνέπεια και το πάθος που τον διέκρινε αλλά κυρίως η βαθειά και αισθαντική του φύση και το σπάνιο για την εποχή μας ήθος του, σε συνδυασμό με το καλλιτεχνικό του αισθητήριο και τις άλλες αρετές του χαρακτήρα του, ας ελπίσουμε ότι θα αναγνωριστούν και θα παραδειγματίσουν.

Ο Θανάσης ήταν ταυτόχρονα τρεις υπέροχες προσωπικότητες: ένας σωστός επιστήμονας, βαθύς γνώστης των πηγών της επιστήμης του, οικουμενικός στις γνώσεις, με ευρύτατους ορίζοντες, με πλατειά γνώση επί όλου του επιστητού της βυζαντινής αρχαιολογίας (ερμηνευτικά, αρχαιολογικά, τοπογραφικά, επιγραφικά, ιστορικά, εικονογραφικά, θεολογικά, θέματα διαφωτισμού κλπ).

Μορφώθηκε και δημιουργήθηκε μόνος του, έμαθε ξένες γλώσσες μόνος για να προσεγγίσει τις πηγές της επιστήμης του- δεν διδάχθηκε μουσική αλλά ήταν σε θέση να διακρίνει, να τραγουδά, και να συγκινείται από τη σωστή ποιοτικά μουσική. Είχε όμως ταυτόχρονα τη πιο υγιή σχέση με τη φύση, θα μου επιτρέψετε πιο υγιή και από τη σχέση που έχουν σι ίδιοι οι αγρότες με την γη. Λάτρευε την ομορφιά της φύσης, το μνημείο ήταν γι' αυτόν ενταγμένο μέσα στην αρμονία και την ομορφιά της φύσης, γνώριζε τα φυτά, τα άνθη, δούλευε την γη, τη λάσπη με λατρεία, ήξερε να επιβιώνει στο βουνό, στη θάλασσα και στον αέρα με τον πιο γήινο τρόπο, βίωνε τη φύση το ίδιο παθιασμένα όπως την αγάπη του για τα παιδιά και το αντικείμενο της επιστήμης του.

Και πάνω απ' όλα ο Θανάσης ήταν καλλιτέχνης, ήταν ζωγράφος και γλύπτης. Σμίλευε την πέτρα, το μάρμαρο, δούλευε το τσιμέντο, και ό,τι άλλο υλικό έβρισκε μπροστά του ζωγράφιζε, εκφραζόταν μέσα από τα υλικά της φύσης. Η βυζαντινή ζωγραφική ήταν γι' αυτόν πάνω απ' όλα ύψιστη τέχνη, όπως τέχνη ήταν το μνημείο στη φύση, οι μορφές, και τα φυτά. Ο Θανάσης προσέγγιζε τα πράγματα, τους ανθρώπους, τα έργα με το εξαίρετο καλλιτεχνικό του αισθητήριο, εκφραζόταν στις πιο ευτυχείς ή δύσκολες στιγμές της ζωής του με την τέχνη. Όπως μου έλεγε κάποτε «εγώ στη ζωή μου θέλω να γράφω άρθρα και να κάνω γλυπτά».

 Αποχαιρετισμός στον φίλο μου Θανάση

Τον θυμάμαι σαν σήμερα. Ήταν, αν δεν κάνω λάθος, καλοκαίρι της χρονιάς του '70. Ο Θανάσης πρωτοετής φοιτητής της αρχαιολογίας, εγώ μαθητής του Γυμνασίου. Κι οι δύο μας παθιασμένοι με τη φύση, γοητευμένοι με την ιδέα της εξερεύνησης, βαλθήκαμε μέσα στη λάβρα του καλοκαιριού εκτελώντας πρόγραμμα του Υπουργείου Πολιτισμού, να σκάβουμε λίγο πιο κάτω από το εξωκκλήσι του Αη-Γιώργη κοντά στις πολύβουες πηγές της Βοϊράνης στο χώρο όπου πριν από αιώνες πολλούς, όπως έλεγε ο Θανάσης, υπήρχε Ρωμαϊκό πόλισμα και όπου στα σπλάχνα του έκρυβε για τόσα χρόνια σπουδαία ευρήματα, χρήσιμα για την ιστορική μας αυτογνωσία.

Εκεί λοιπόν, στο χώρο της αρχαίας Βοϊράνης, λίγο έξω απ' το χωριό μας, άγουροι έφηβοι, ξέσκεποι στον καυτό ήλιο, για δύο ολόκληρους μήνες, είχα την ευτυχία να νιώσω τη ζέση, το σφρίγος και το πάθος του Θανάση για την επιστήμη που τον συνάρπαζε κυριολεκτικά κι ακόμη ν' αποκτήσω έναν πολύτιμο φίλο. Λίγο αργότερα, όταν για πρώτη φορά τα μάτια μου αντίκριζαν τη βασίλισσα του βορρά την πρωτεύουσα της Μακεδονίας, υποψήφιος ακόμη, το μικρό διαμέρισμα του Θανάση ήταν αυτό που με φιλοξένησε, ο Θανάσης ήταν αυτός που στάθηκε κοντά μου στις δύσκολες στιγμές, ο Θανάσης μου μετάγγισε την πίστη για αγώνα, για πνευματική θωράκιση.

Ύστερα οι δρόμοι μας χώρισαν. Εκείνος λάτρης της επιστήμης που τον ανέδειξε, την υπηρέτησε, κυρίως μακριά απ' τον τόπο του, εγώ σ' άλλους χώρους, δυστυχώς λιγότερο ρομαντικούς, έμεινα στον τόπο μου. Δεν τον είδα πολλές φορές στα επόμενα χρόνια. Μάθαινα όμως πάντα τα νέα του και χαιρόμουν γι αυτόν. Οι στιγμές συνάντησης κάποιο καλοκαίρια στο χωριό, στιγμές συναισθηματικής φόρτισης, ηλεκτρικής εκκένωσης. Σκέψεις, προβληματισμοί, όνειρα, σχέδια για το μέλλον, κουτσομπολιό και πάντα γέλιο, πολύ γέλιο...

Ο Θανάσης ήταν ολόκληρος η χαρά της ζωής, η αστείρευτη πηγή της δημιουργικότητας και της αισιοδοξίας, το μεγάλο και ευαίσθητο παιδί που ήξερε ν' αγαπά και να αγαπιέται.

Μετά ήρθαν τα κακά μαντάτα. Φαίνεται πως και οι θεοί ζηλεύουν τους πιο άξιους, τους πιο καλούς και τους θέλουν κοντά τους. Πάλεψε σκληρά ο Θανάσης, σάρκασε όσο κανείς άλλος την αρρώστια και την έπαιξε για πολλά χρόνια κρυφτούλι δίνοντας μαθήματα σωματικής δύναμης και ψυχικού σθένους. Όπλο του η δίψα για ζωή, η αγάπη του στην οικογένεια και την επιστήμη του και κυρίως η λατρεία του στο μονάκριβο γιο του Ρωμανό. Πρόσφατα η Ακαδημία αναγνώρισε το έργο του και τον βράβευσε. Κι όπως συνήθως γίνεται σ' αυτές τις περιπτώσεις, σκεφτήκαμε και μείς στο χωριό του να τον τιμήσουμε μ' ένα μικρό αφιέρωμα στη «Βοϊράνη».

Ατυχήσαμε όμως γιατί προσκρούσαμε στη σ' όλους γνωστή σεμνότητά του. «Ας το γι' αργότερα» μου είπε στο τηλέφωνο και φαινόταν να το πιστεύει. Το γέλιο του πηγαίο, αντίδοτο στους πόνους που δοκίμαζε, με γέμισε αισιοδοξία, παρά την αδιόρατη θλίψη που σαν από ένστικτο ένιωσα στα λόγια του.

«Ας το γι’ αργότερα...» Τι ειρωνεία... Ήρθε η στιγμή, αλλά είναι πλέον αργά. Είναι ίσως καιρός να καταλάβουμε ότι ανθρώπους σαν τον Θανάση πρέπει να τους τιμούμε όσο ζουν, γιατί τ' αξίζουν. Ελπίζω να μας συγχωρέσεις Θανάση από κει ψηλά που βρίσκεσαι και να μην είναι αυτό που θα σε κάνει να χάσεις το γέλιο σου.

Καλή τύχη φίλε ακριβέ στον καινούριο κόσμο που πορεύεσαι για να εξερευνήσεις... Εμείς εδώ στη γη, που τόσο αγάπησες, στο χωριό σου, θα σε θυμόμαστε πάντα. Και μια άλλη φορά θα τα ξαναπούμε...

Κώστας Κυριαζής – Κηπουρός

Ο καθηγητής βυζαντινής αρχαιολογίας του Α.Π.Θ. κ. Γ. Γούναρης μιλά για τον Θανάση Παπαζώτο.

Η απώλεια του σεμνού αρχαιολόγου Θανάση Παπαζώτου συγκίνησε βαθύτατα και την πανεπιστημιακή κοινότητα στη Θεσσαλονίκη, όπου σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή και προχώρησε στη μεταπτυχιακή του εργασία για τους βυζαντινούς ναούς της Βέροιας. Ο καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας κ. Γούναρης, φανερά συγκινημένος, θυμάται για τη γνωριμία του το 1971 με το νεαρό τότε φοιτητή αρχαιολογίας από το χωριό μας:

«Κάναμε ανασκαφή στους Φιλίππους το καλοκαίρι του '71 με τη συμμετοχή φοιτητών τουλάχιστον από το δεύτερο έτος των σπουδών τους. Ξαφνικά εμφανίστηκε μπροστά μας ένας άγνωστος φοιτητής, πρωτοετής, με ένα κομμάτι ψηφιδωτού από τις πηγές Βοϊράνης, από εκείνα που έρχονταν στην επιφάνεια τυχαία με κάποιες γεωργικές εργασίες. Ήμουν βοηθός τότε του καθηγητή Πελεκανίδη, που ήταν υπεύθυνος για την ανασκαφή στους Φιλίππους και έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στο εύρημα του νεαρού φοιτητή. Χάρη στον Θανασάκη, όπως τον ξέραμε όλοι τόσα χρόνια, έγινε η ανασκαφή στην περιοχή σας από την κ. Νικολαΐδου.

Το ψηφιδωτό του βρίσκεται σήμερα ολόκληρο στην είσοδο του αρχαιολογικού μουσείου των Φιλίππων...»

Η συγκίνηση του καθηγητή μεγαλώνει ακόμη περισσότερο, όταν ξεφυλλίζει το βιβλίο του Θανάση Παπαζώτου για τις βυζαντινές εκκλησίες στη Βέροια: «Ήταν άνθρωπος, με θέληση και αυτό φάνηκε από την αρχή. Ξεχώριζε για το ήθος και τη σεμνότητά του. Δεν επιδίωκε την προβολή του, ούτε ερχόταν σε αντιδικίες με τους συναδέλφους του. Υπερασπιζόταν, όμως, με πάθος τις επιστημονικές του ιδέες. Μπορώ να πω ότι ήταν ένας γνήσιος νέος της ελληνικής επαρχίας, ένας απλός άνθρωπος...

Ξεκίνησε τη διατριβή του στη Θεσσαλονίκη με θέμα τις βυζαντινές εκκλησίες στη Βέροια, ιδιαίτερα σημαντικό αντικείμενο. Τελικά, την υπέβαλε στο Πανεπιστήμιο Κρήτης για προσωπικούς λόγους, ύστερα από κοπιαστική και μακροχρόνια εργασία. Το έργο του είναι πολύ σημαντικό και δίκαια βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών, μετά την πρόταση του γνωστού ακαδημαϊκού Μανώλη Χατζιδάκη. Παράλληλα τιμήθηκε και από το Δήμο Βέροιας για την προσφορά του.

Ο Θανασάκης μπορούσε να προσφέρει πολλά ακόμη στην επιστήμη του. Πίστευε ότι θα ζήσει και θα ξεπεράσει την ασθένεια. Τα τελευταία χρόνια, και ενώ υπέφερε σωματικά, κατάφερε να ολοκληρώσει ένα δεύτερο βιβλίο με τις εικόνες των βυζαντινών εκκλησιών της Βέροιας. Το υλικό συγκεντρωνόταν παράλληλα με τη διατριβή του, αλλά είναι εκπληκτικό ότι βρήκε τη δύναμη για να αντισταθεί στους πόνους και την ταλαιπωρία και να γράψει το βιβλίο...

Αφήνει πίσω μεγάλο κενό για την οικογένειά του, τη μητέρα του που λάτρευε και της όφειλε τα πάντα, τους φίλους και τους συναδέλφους αρχαιολόγους που όλοι τον αγαπήσαμε. Ήταν μεγάλη απώλεια για την επιστήμη που υπηρετούμε». 

Δυο φίλες συμμαθήτριες του Θανάση Παπαζώτου μιλούν γι' αυτόν

Δύο αγαπημένες φίλες και συμμαθήτριες του Θανάση, η Ιωάννα Καραγιαννίδου και η Μαρία Καρατζόγλου, που τον έζησαν από κοντά σε πολλές στιγμές της ζωής του, συγκλονισμένες απ' το θάνατό του, αφήνουν τον χρόνο να γυρίσει πίσω και αφηγούνται.

«Ήταν στη σχολική εκδρομή των τελειοφοίτων του Γυμνασίου Δοξάτου στα Μετέωρα, το 1969», θυμάται η Ιωάννα Καραγιαννίδου που έγινε η έκρηξη στην ψυχή του Θανάση, όταν θαυμάζοντας τις βυζαντινές εικόνες της μονής Βαρλαάμ ανέκραξε «Αυτό θέλω να γίνω. Αρχαιολόγος».

Από μαθητής ακόμη σκάλιζε διαρκώς και ήθελε να ξεθάψει ό,τι πολύτιμο έκρυβε η γη μέσα της. Είχε έντονες καλλιτεχνικές τάσεις ασχολούμενος με επιτυχία με τη γλυπτική και τη ζωγραφική. Σαν φοιτητής επισκέφτηκε πολλές φορές το Άγιο Όρος όπου θήτευσε κοντά σε Αγιορείτες αγιογράφους μαθαίνοντας την τέχνη τους. Μεγαλωμένος με μύριες όσες στερήσεις διέθετε το πενιχρό χαρτζιλίκι του μόνο για αγορές βιβλίων. Σ' όλη του τη ζωή, αν και ήταν φτωχός, στάθηκε ιδιαίτερα αξιοπρεπής και διακρινόταν πάντα για τις επιδόσεις του στα γράμματα. Αγωνίστηκε με πάθος να φέρει στην επιφάνεια τις αρχαιότητες της περιοχής μας, κάνοντας από φοιτητής ακόμη ανασκαφές και ανακαλύπτοντας σημαντικά ευρήματα. Ανήσυχη μα και ευαίσθητη φύση ζούσε για την επιστήμη του την οποία υπηρετούσε πιστά μέχρι την τελευταία του πνοή.

Η Μαρία Καρατζόγλου τον έζησε στην Αθήνα στις δύσκολες στιγμές της αρρώστιας του ως εργαζόμενη στην κλινική που νοσηλεύτηκε. «Αυτό που εξέπληξε όλους μας», αφηγείται «ήταν η ανεξάντλητη ψυχική του δύναμη σε ώρες εξαιρετικά δύσκολες και η αστείρευτη αισιοδοξία του, αν και ο χάρος του παιρνε τα δόντια του. Λίγες μέρες πριν αφήσει για πάντα τον κόσμο μας, αν και τον βασάνιζαν φρικτοί πόνοι, είχε φοβερές ιδέες και έκανε όνειρα για το μέλλον. Εργαζόταν με πάθος να τελειώσει το τελευταίο του βιβλίο και προετοίμαζε τη χαρτογράφηση πέντε επισκοπών της Μακεδονίας για την εξερεύνηση των μνημείων της. Θεωρούνταν και δικαίως ένας από τους καλύτερους βυζαντινολόγους της Ελλάδας και η αξία του είχε αναγνωριστεί διεθνώς. Το μεγάλο του όνειρο ήταν να δει τον γιο του τον Ρωμανό έφηβο, να μπορεί να του προσφέρει ό,τι είχε μέσα του.

Δυστυχώς, ενώ την Δευτέρα έφυγε χαμογελαστός γεμάτος όνειρα από την κλινική, την Τετάρτη αυτό το χαμόγελο έσβησε για πάντα...»

Και μια πρόταση

Ο Θανάσης Παπαζώτος ένας αυτοδημιούργητος νέος, γέννημα και θρέμμα του χωριού μας κατάφερε μέσα στα λίγα χρόνια της ζωής του, να αναδειχτεί σαν μια απ' τις κορυφαίες προσωπικότητες στο χώρο της βυζαντινής αρχαιολογίας που τιμήθηκε για το έργο και την προσφορά του απ' την Πολιτεία όσο και από τις περιοχές όπου έθεσε την σφραγίδα της επιστημονικής του γνώσης. Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει το γεγονός ότι μαζί του συγχρόνως προβλήθηκε και η γενέτειρά του, το χωριό μας. Μια ελάχιστη ανταπόδοση, έστω και μετά το θάνατό του, θα ήταν ίσως η διοργάνωση με πρωτοβουλία της Κοινότητας και του Συλλόγου, μιας πνευματικής εκδήλωσης, με αναφορά στη ζωή και στο έργο του. Θα μπορούσε ακόμη, με πρωτοβουλία της Κοινότητας, να δοθεί το όνομά του στο δρόμο που οδηγεί στο σπίτι του. Αυτός θα ήταν ίσως ο καλύτερος τρόπος για να τον θυμούνται οι επερχόμενες γενιές και να παραδειγματίζονται απ' αυτόν και τη ζωή του, αλλά και η καλύτερη ανταμοιβή για τον ίδιο.

• Προηγούμενο
• Επόμενο

• Άνθρωποι που ξεχώρισαν